رسانه اقتصاد و بازار
ریال ایران روز شنبه ۳ اکتبر به رکورد ضعیف‌تری در بازار آزاد رسید و بانک مرکزی هم‌زمان اعلام کرد بانک‌های دولتی فروش تا سقف ۲ میلیارد دلار را برای حمایت از پول ملی آغاز کرده‌اند. داده‌های بازار آزاد که رویترز نقل کرده، دلار را حدود ۲.۶۸۸ تا ۲.۶۹۵ میلیون ریال نشان می‌دهد؛ سطحی بالاتر از حدود ۲.۶۳۲ میلیون ریال در روز جمعه.
این حرکت فقط یک نوسان روزانه در بازار ارز نیست. ریال طی یک سال بیش از نیمی از ارزش خود را از دست داده و اقتصاد ایران با تورم بالای ۷۰ درصد، محدودیت درآمدهای ارزی و افزایش تقاضا برای دلار و طلا روبه‌رو است. به همین دلیل، تزریق ارزی بانک مرکزی را باید هم‌زمان از دو زاویه دید: تأمین نقدینگی ارزی واقعی بازار و تلاش برای تغییر انتظارات معامله‌گران.
۲ میلیارد دلار چه چیزی را تغییر می‌دهد؟
فروش ارز می‌تواند در کوتاه‌مدت عرضه دلار را افزایش دهد و بخشی از تقاضای فوری را پاسخ دهد. اگر بازار با کمبود نقدشوندگی روبه‌رو باشد، افزایش عرضه می‌تواند شکاف خرید و فروش را محدود و سرعت افت ریال را کم کند. اما اثر پایدار به این بستگی دارد که فشار تقاضا موقتی است یا از عوامل بنیادی تغذیه می‌شود.
وقتی خانوار و بنگاه انتظار تورم بالا یا افت بیشتر پول ملی دارند، ارز و طلا فقط ابزار معامله نیستند؛ به ابزار حفظ ارزش تبدیل می‌شوند. در چنین محیطی، هر افزایش عرضه ارز ممکن است با تقاضای تازه جذب شود. بنابراین عدد ۲ میلیارد دلار به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که مسیر نرخ ارز معکوس شود.
چرا تقاضای پناهگاه امن مهم است؟
تورم بالا قدرت خرید پول داخلی را کاهش می‌دهد و تصمیم پس‌اندازکننده را تغییر می‌دهد. فردی که انتظار دارد قیمت کالاها با سرعت زیادی افزایش یابد، نگهداری نقدینگی ریالی را پرهزینه‌تر می‌بیند. این رفتار در مقیاس بزرگ می‌تواند تقاضا برای دلار، سایر ارزهای معتبر و طلا را بالا ببرد و فشار مضاعفی بر نرخ ارز وارد کند.
رویترز گزارش داده بسیاری از ایرانیان برای حفاظت از پس‌انداز خود به ارزهای خارجی و طلا روی آورده‌اند. این بخش از تقاضا با تقاضای تجاری واردکننده متفاوت است: واردکننده برای پرداخت یک تعهد مشخص ارز می‌خواهد، اما تقاضای پس‌اندازی مستقیماً به انتظار مردم از آینده تورم و ارزش پول وابسته است.
چرخه ارز و تورم
افت پول ملی می‌تواند از مسیر قیمت واردات دوباره به تورم برگردد. کالاهای وارداتی، مواد اولیه، تجهیزات و بخشی از هزینه تولید به ارز وابسته‌اند. هرچه دلار گران‌تر شود، هزینه ریالی واردات افزایش می‌یابد و بنگاه‌ها بخشی از آن را به قیمت نهایی منتقل می‌کنند.
در مرحله بعد، تورم بالاتر انگیزه نگهداری ریال را کمتر می‌کند و تقاضا برای دارایی‌های جایگزین افزایش می‌یابد. این چرخه در صورتی که انتظارات تثبیت نشود می‌تواند خودتقویت‌شونده باشد: ارز ضعیف‌تر، قیمت بالاتر و سپس تقاضای بیشتر برای ارز.
به همین دلیل مداخله ارزی زمانی بیشترین اثر را دارد که همراه با سیگنال‌های معتبر درباره مسیر تورم، دسترسی به منابع ارزی و سیاست پولی باشد. بازار فقط حجم فروش امروز را قیمت‌گذاری نمی‌کند؛ توان و تمایل سیاست‌گذار برای ادامه مسیر را نیز می‌سنجد.
محدودیت درآمد ارزی
یکی از متغیرهای تعیین‌کننده، جریان ورودی ارز به اقتصاد است. محدودیت صادرات نفت و تحریم‌های آمریکا دسترسی ایران به منابع ارزی را تحت فشار قرار داده است. وقتی ورودی ارز کاهش یابد یا انتقال آن دشوارتر شود، هزینه دفاع از نرخ ارز برای بانک مرکزی افزایش پیدا می‌کند.
در چنین شرایطی ذخایر و منابع قابل‌استفاده اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. بازار می‌خواهد بداند تزریق فعلی یک اقدام مقطعی است یا بخشی از برنامه‌ای است که می‌تواند در برابر فشار چند هفته یا چند ماه دوام بیاورد. این پرسش تعیین می‌کند معامله‌گران فروش ارز بانک مرکزی را نشانه قدرت تلقی کنند یا فرصتی برای خرید در نرخ‌های موقتاً پایین‌تر.
روایت بانک مرکزی
مهدی دارابی، مشاور ارزی رئیس کل بانک مرکزی، بخشی از افت اخیر را به انتظارات منفی و پیش‌بینی‌های بدبینانه درباره اقتصاد ایران نسبت داده و گفته کاهش فعلی ریال موقتی است. این موضع نشان می‌دهد سیاست‌گذار علاوه بر عرضه ارز، بر مدیریت انتظارات نیز تمرکز دارد.
اما اعتبار این پیام در بازار به رفتار نرخ ارز پس از تزریق وابسته خواهد بود. اگر عرضه تازه بتواند نوسان را کاهش دهد و نرخ در محدوده‌ای باثبات قرار گیرد، پیام بانک مرکزی تقویت می‌شود. اگر تقاضا همچنان بر عرضه غلبه کند، بازار ممکن است برای مداخله بعدی نرخ‌های بالاتری را آزمایش کند.
سه متغیر برای روزهای آینده
نخست، باید دید بانک‌های دولتی چه مقدار از سقف اعلام‌شده را واقعاً عرضه می‌کنند و فروش با چه سازوکاری انجام می‌شود. فاصله میان سقف اعلامی و عرضه واقعی برای ارزیابی قدرت مداخله مهم است.
دوم، واکنش بازار طلا و ارزهای دیگر می‌تواند نشان دهد تقاضای حفظ ارزش کاهش یافته یا صرفاً میان دارایی‌ها جابه‌جا شده است. کاهش هم‌زمان فشار در چند بازار نشانه قوی‌تری از آرام‌شدن انتظارات خواهد بود.
سوم، نرخ آزاد دلار در روزهای پس از مداخله مهم‌تر از واکنش چندساعته نخست است. تثبیت پایدار نشان می‌دهد عرضه توانسته تعادل بازار را تغییر دهد؛ بازگشت سریع به رکوردهای جدید نشان می‌دهد عوامل بنیادی هنوز غالب‌اند.
آزمون اصلی، پس از تزریق
بانک مرکزی با اعلام فروش تا ۲ میلیارد دلار یک ابزار مستقیم و قابل‌اندازه‌گیری وارد بازار کرده است. اما مسئله اصلی اقتصاد ایران فقط کمبود لحظه‌ای دلار نیست. تورم بالا، انتظارات، محدودیت درآمد ارزی و رفتار پس‌اندازکنندگان همگی در تعیین قیمت پول ملی نقش دارند.
به همین دلیل نتیجه این مداخله را نباید با نرخ یک روز سنجید. معیار مهم‌تر این است که آیا پس از پایان موج اولیه فروش، تقاضا برای دلار کاهش می‌یابد، شکاف بازار محدود می‌شود و انتظارات تورمی آرام‌تر می‌شوند یا خیر. اگر این اتفاق نیفتد، فشار بر ریال می‌تواند حتی پس از یک تزریق بزرگ دوباره ظاهر شود.
تحریریه EFINX
تحریریه EFINX اخبار و تحلیل‌های اقتصاد، مالی و بازارهای بین‌المللی را با اتکا به منابع معتبر و داده‌های قابل پیگیری پوشش می‌دهد.
برای ثبت نظر وارد حساب EFINX شوید.
نظر کاربران