ترکیدن حباب صندوق‌های ترکیه؛ ۱۳۱ صندوق وارد مسیر انحلال شدند

بازار صندوق‌های سرمایه‌گذاری ترکیه که در سال‌های اخیر با تورم بالا و افت ارزش لیر به پناهگاه بخشی از پس‌اندازها تبدیل شده بود، اکنون با یکی از جدی‌ترین آزمون‌های خود روبه‌رو است. رویترز در ۲ اکتبر گزارش داد مقام‌های ترکیه دستور انحلال ۱۳۱ صندوق تحت مدیریت هفت شرکت را صادر کرده‌اند؛ اقدامی که پس از بروز مشکل در بازپرداخت سرمایه‌گذاران و تشدید تحقیقات درباره دستکاری بازار انجام شده است.

رشد سریع، نقدشوندگی محدود

بر اساس گزارش رویترز، دارایی صندوق‌های درگیر از سال ۲۰۲۳ به بیش از ۲۰ میلیارد دلار رسیده و نزدیک به نیم میلیون سرمایه‌گذار به این بخش جذب شده‌اند. انگیزه اصلی بسیاری از خریداران روشن بود: یافتن ابزاری برای حفظ ارزش دارایی در اقتصادی که تورم بالا و تضعیف لیر، نگهداری پول نقد را پرهزینه کرده بود.

اما رشد سریع دارایی تحت مدیریت، لزوماً به معنای نقدشوندگی بالای دارایی‌های داخل صندوق‌ها نبود. هنگامی که درخواست‌های خروج افزایش یافت، فاصله میان ارزش اسمی پرتفوی و امکان فروش سریع دارایی‌ها به مسئله اصلی تبدیل شد.

بازده‌های غیرعادی زیر ذره‌بین

دو نام Tera Portfoy و Pusula Portfoy در مرکز بحران قرار گرفته‌اند. طبق گزارش رویترز، صندوق پوشش ریسک TLY متعلق به Tera بازده تجمعی حدود ۱۵ هزار درصد ثبت کرده و بیش از ۱۰۰ هزار سرمایه‌گذار جذب کرده بود. چنین عملکردی در کنار معاملات برخی دارایی‌های کم‌عمق، توجه نهاد ناظر بازار سرمایه ترکیه را از سال ۲۰۲۵ به احتمال دستکاری بازار جلب کرد.

تحقیقات اکنون دامنه گسترده‌تری پیدا کرده است. رویترز گزارش داده ۲۱۷ مظنون شناسایی شده‌اند و ۵۶ نفر در بازداشت هستند. در میان افراد مورد اشاره، نام چهره‌هایی از بخش مالی و سیاسی نیز دیده می‌شود. این ارقام ماهیت حقوقی پرونده را نشان می‌دهند و به‌خودی‌خود اثبات‌کننده جرم هیچ فردی نیستند.

انحلال چه معنایی برای سرمایه‌گذار دارد؟

هیئت بازار سرمایه ترکیه برآورد کرده فرایند انحلال حدود شش ماه زمان ببرد. طبق برنامه اعلام‌شده، سرمایه‌گذاران کوچک باید به‌طور کامل بازپرداخت شوند و برای سرمایه‌گذاران بزرگ‌تر پرداخت‌های موقت و مرحله‌ای در نظر گرفته شده است. با این حال، زیان نهایی هنوز روشن نیست، زیرا بخشی از دارایی‌های صندوق‌ها نقدشوندگی محدودی دارد و قیمت فروش واقعی می‌تواند با ارزش ثبت‌شده تفاوت داشته باشد.

همین عدم قطعیت، مسئله را از یک پرونده نظارتی فراتر می‌برد. اگر سرمایه‌گذاران به ارزش‌گذاری صندوق‌ها یا امکان خروج به‌موقع اعتماد نکنند، هزینه جذب سرمایه برای کل صنعت مدیریت دارایی افزایش می‌یابد. اثر بحران بر بازار سهام ترکیه نیز قابل توجه است، زیرا برخی صندوق‌ها در سهام شرکت‌های داخلی موقعیت‌های بزرگی ساخته بودند.

درس بزرگ‌تر برای بازارهای تورمی

تجربه ترکیه نشان می‌دهد رشد سریع صنعت صندوق‌ها در محیط تورمی می‌تواند هم‌زمان دو نیروی متضاد ایجاد کند: تقاضای شدید برای دارایی‌های جایگزین و فشار فزاینده برای ارائه بازدهی بالاتر. اگر این ترکیب با دارایی‌های کم‌نقدشونده و ارزش‌گذاری دشوار همراه شود، ریسک نقدینگی تا زمانی که موج خروج آغاز نشده پنهان می‌ماند.

برای بازار ترکیه، آزمون بعدی فقط میزان بازپرداخت سرمایه‌گذاران نیست؛ کیفیت افشای اطلاعات، نحوه قیمت‌گذاری دارایی‌های صندوق‌ها و توان نهاد ناظر برای بازگرداندن اعتماد تعیین خواهد کرد که بحران فعلی یک پاکسازی محدود باقی می‌ماند یا به تغییر ساختاری در صنعت مدیریت دارایی منجر می‌شود.

درباره نویسنده

تحریریه EFINX

این نام برای مطالبی استفاده می‌شود که با اتکا به چند منبع معتبر، بازنویسی و راستی‌آزمایی می‌شوند و مسئولیت نهایی ویرایش آن‌ها با تحریریه EFINX است.